गोवा मुक्ति दिवस मराठी

19 डिसेंबर 1961 रोजी भारताने पोर्तुगीजांकडून गोवा जिंकला आणि गोवा भारताचा भाग झाला.

दरवर्षी 19 डिसेंबर रोजी गोवा मुक्ती दिन राज्यात साजरा केला जातो कारण 1961 मध्ये त्या दिवशी गोवा पोर्तुगीज राजवटीतून मुक्त झाला होता. गोवा ही 451 वर्षे पोर्तुगीजांची वसाहत होती.

पोर्तुगीज राजवटीतून गोवा मुक्त करणाऱ्या भारतीय सशस्त्र दलांनी हाती घेतलेल्या ‘ऑपरेशन विजय’ च्या यशासाठी दरवर्षी 19 डिसेंबर रोजी गोवा मुक्ती दिन साजरा केला जातो.

गोवा कसा मुक्त झाला?

१९व्या शतकात भारतात स्वातंत्र्याची चळवळ सुरू असताना त्याचे परिणाम गोव्यातही अल्प प्रमाणात जाणवले. 1940 च्या उत्तरार्धात सत्याग्रहात गोव्याने भाग घेतला. भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर पोर्तुगीजांनी गोव्यावरील आपली पकड सोडण्यास नकार दिला.

अखेर १९ डिसेंबर १९६१ रोजी भारताने पोर्तुगीजांकडून गोवा जिंकला आणि गोवा भारताचा भाग झाला.

१६४१ मध्ये पोर्तुगीजांनी मराठा राजवटीतून गोवा ताब्यात घेतला आणि किरकोळ बिचोलिम संघर्ष सुरू झाला, जो पोर्तुगीज आणि मराठा साम्राज्य यांच्यातील शांतता करारात संपला.

जवाहरलाल नेहरूंच्या नेतृत्वाखालील भारत सरकारने 1961 मध्ये भारतातील पोर्तुगीज वसाहती मुक्त करण्यासाठी ऑपरेशन विजय नावाची योजना स्वीकारली. ही योजना पार पाडण्याची जबाबदारी जनरल जेएन चौधरी यांच्याकडे होती. 11 डिसेंबर, 1961 पर्यंत, गोवा, दमण आणि दीववरील हल्ल्यांसाठी भारतीय सैन्याला अनुक्रमे बेळगाव, वापी आणि उना येथे ठेवण्यात आले.

गोव्याविरुद्धच्या ऑपरेशनचे निर्देश मेजर जनरल केपी कॅंडेथ यांनी केले होते. 12 डिसेंबर 1961 रोजी गोवा आणि भारत यांना जोडणारे दोन मुख्य भूमार्ग नागरी लोकांसाठी सील करण्यात आले. 18 डिसेंबर 1961 हा हल्ल्यासाठी ठरलेला दिवस होता.

ऑपरेशन विजयमध्ये भारतीय सशस्त्र दलाच्या तीनही तुकड्यांनी भाग घेतला होता. भारतीय हल्ल्याने पोर्तुगीज 3,000 सदस्य सैन्यावर जवळपास 30,000 सैन्याने मात केली.

संपूर्ण गोव्यात अनेक ऑपरेशन्स केल्यानंतर, 19 डिसेंबर रोजी, आदल्या दिवशी यशस्वीपणे बेटीमला पोहोचलेल्या भारतीय सैन्याने पणजीम येथे पोहोचून भारतीय ध्वज फडकवला. मेजर जनरल केपी कॅंडेथ यांच्या हस्ते भारताचा राष्ट्रध्वज फडकवण्यात आला.

गोवा भारत सरकारकडे सुपुर्द केल्याचे पत्र

19 डिसेंबर 1961 रोजी संध्याकाळी 6 वाजता गोव्यातील सर्व कामकाज ठप्प झाले. पोर्तुगीज गव्हर्नर जनरल सलो ई सिल्वा यांच्या हस्ते औपचारिक शरणागती स्वीकारण्याची व्यवस्था करण्यात आली. शरणागतीच्या दस्तऐवजावर सायंकाळी 7.30 वाजता स्वाक्षरी करण्यात आली. त्यानंतर मेजर जनरल कँडेथ यांची गोव्याचे लष्करी राज्यपाल म्हणून नियुक्ती करण्यात आली.

ऑपरेशन सुरू झाल्यानंतर 40 तासांच्या आत भारतीय लष्कराने ऑपरेशन विजय यशस्वीपणे पार पाडले आणि गोव्यातील शतकानुशतके विदेशी वर्चस्व संपुष्टात आले.

भारतीय नौदल जहाज गोमंतक येथे 19 डिसेंबर 1961 रोजी सात खलाशी आणि इतर कर्मचार्‍यांच्या स्मरणार्थ एक युद्ध स्मारक बांधण्यात आले होते ज्यांनी आपले प्राण दिले. दरवर्षी या दिवशी भारतीय नौदलाचे अधिकारी सैनिकांना श्रद्धांजली अर्पण करतात. एका गार्डची परेड केली जाते आणि युद्ध स्मारकावर प्रसंगी पुष्पहार अर्पण केला जातो.

मुक्ती संग्रामाची पहिली ठिणगी

पोर्तुगीजांच्या जोखडातून गोवा मुक्त व्हावा यासाठी असंख्य कार्यकर्ते भूमिगत पद्धतीने आपलं काम करत होते. पण गोवा मुक्ती संग्रामाची पहिली ठिणगी पडली ती डॉ. राम मनोहर लोहिया यांच्यामुळे.

डॉ. ज्युलिओ मिनेझिस या आपल्या मित्राच्या निमंत्रणामुळे डॉ. लोहिया काही दिवस विश्रांतीसाठी गोव्यात आले असता त्यांना पोर्तुगीजांनी इथल्या जनतेवर घातलेले निर्बंध प्रत्यक्ष बघायला मिळाले.

FAQs

गोवा मुक्ती आंदोलनाचे नेते कोण होते

पण गोवा मुक्ती संग्रामाची पहिली ठिणगी पडली ती डॉ. राम मनोहर लोहिया यांच्यामुळे.

गोवा मुक्ती दिन म्हणजे काय?

दरवर्षी 19 डिसेंबर रोजी गोवा मुक्ती दिन राज्यात साजरा केला जातो कारण 1961 मध्ये त्या दिवशी गोवा पोर्तुगीज राजवटीतून मुक्त झाला होता. गोवा ही 451 वर्षे पोर्तुगीजांची वसाहत होती.